Content voor Ingelogde Gebruikers

De kracht van kunst in zorg en welzijn

Door: Hilde van den Berg:

Hilde van den Berg, masterstudent aan de Universiteit Utrecht, opleiding Social Policy & Public Health deed onder supervisie van Lily van Engen onderzoek naar de wetenschappelijke onderbouwing van de effecten van cultuurparticipatie in relatie tot het model Positieve Gezondheid.

Ik was laatst bij de première van ‘OSSO’, een theatervoorstelling gespeeld door (voormalig) dak- en thuisloze jongeren over het (over)leven op straat en in de nachtopvang. Tijdens de nabespreking vertelden de jongeren openhartig hoe ze door deze voorstelling hun verhaal kunnen vertellen en over de steun die ze vinden bij elkaar en door reacties van aanwezigen. Door verhalen van de jongeren ben ik dankbaar voor de situatie waarin ik zelf zit, dat ik me veilig voel en vertrouwen heb ik het leven. Aan de andere kant frustreert het me dat dak- en thuislozen tegen een hoop bureaucratie aan lopen: ik kijk door deze voorstelling anders naar de maatschappij en ontwikkel nieuwe idealen en interesses. ‘OSSO’ heeft niet alleen het welzijn van de deelnemende jongeren bevorderd, maar ook dat van mij.

Tijdens mijn onderzoek werd ik blij verrast door de diversiteit en hoeveelheid aan kunstprojecten in zorg en welzijn: projecten waarbij kunstzinnige middelen of activiteiten worden ingezet die bijdragen aan iemands gezondheid of welzijn. Ik werd naast ‘OSSO’ ook erg geïnspireerd door Kozie, een zacht kussen dat vertrouwde geluiden of muziek laat horen waardoor mensen met dementie rust en ontspanning ervaren. Hoe design kan bijdragen aan het welzijn van mensen intrigeert me.

Zo zijn er meer projecten van kunstenaars, culturele centra en zorg- en welzijnsinstellingen die niet altijd goed te vinden zijn. KOM Gelderland, het platform voor cultuurparticipatie in Gelderland, verzamelt zoveel mogelijk informatie over de kunstprojecten in zorg en welzijn van aangesloten organisaties op de website.

De noodzaak van onderzoek

Voor uitvoerders van deze projecten is het ingewikkeld om de duurzame effecten aan te tonen. Dit maakt het moeilijker om financiële steun te ontvangen en langdurige samenwerkingen aan te gaan met gemeentes of zorg- en welzijnsinstellingen. Daarom vroegen culturele centra Cultuur Oost naar een wetenschappelijke onderbouwing van kunstprojecten in zorg en welzijn.

Om deze vraag te beantwoorden heb ik als onderdeel van mijn stage voor de opleiding Social Policy & Public Health aan de Universiteit Utrecht onderzoek gedaan naar de meest recente wetenschappelijke literatuur op dit gebied. Hieruit blijkt dat er (internationaal) wetenschappelijke onderbouwing is voor kunstprojecten in zorg en welzijn en dat verschillende kunstdisciplines effecten kunnen hebben op meerdere domeinen van Positieve Gezondheid. Deze bevindingen ondersteunen eerdere onderzoeken, zoals die van Movisie.

Maar hiermee is het werk nog niet klaar: in de toekomst kan nog veel meer onderzoek gedaan worden. De wetenschapswereld ontwikkelt zich zo snel dat er eigenlijk om de paar jaar een literatuurstudie nodig is om alle nieuwe kennis op één punt te verzamelen. Bij nieuwe projecten moeten waar mogelijk onderzoekers betrokken worden om de duurzame effecten vast te kunnen stellen.

Daarnaast is er behoefte aan onderzoeksmethoden die beter passen bij de vrije geest van kunst, omdat de meeste traditionele onderzoeksmethoden vereisen dat projecten tot in de kleinste details herhaald worden zonder aanpassingen.

Tot die tijd is men aangewezen op de onderzoeken die al uitgevoerd zijn. Tijdens mijn stage heb ik (internationale) onderzoeken gevonden die bewijs aandragen dat kunst een belangrijk verschil kan maken in zorg en welzijn.

Download PDF:

Cultuur-Oost-Dit-is-de-kracht-van-kunst-in-zorg-en-welzijn-v2

Effecten van kunst op positieve gezondheid

Effecten van kunst op positieve gezondheid

 

Voorbeelden uit Gelderland

In Gelderland zijn er al veel mooie voorbeelden van, in alle soorten en maten en gericht op verschillende doelgroepen; van ouderen tot mensen met een beperking tot kinderen in het speciaal onderwijs, etc.

Een voorbeeld van een kunstproject voor kwetsbare ouderen is ‘Kunstuurtje aan Huis’, georganiseerd door de Gruitpoort, waarbij een kunstenaar of vrijwilliger bij een oudere thuis een culturele activiteit doet. De kunstenaar/vrijwilliger en deelnemer beslissen samen wat voor activiteit ze precies gaan doen, waardoor het altijd goed aansluit op de interesses van de deelnemer. Dat kan zijn: samen luisteren naar jazzmuziek, samen een verhaal schrijven of helpen bij het maken van een aquarel.

Kunstuurtje aan huis. foto Ronald Falke

Kunstuurtje aan Huis foto: Ronald Falke

“Het is zo mooi om zoiets thuis te kunnen doen, want ik ben veel alleen. Samen met iemand die ik nog niet kende, kunst beleven. Ik denk hier nog vaak met veel plezier aan terug!” – deelnemer over ‘Kunstuurtje aan Huis’.

Voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt is er o.a. ‘KunstWerk’, georganiseerd door Rozet en SizaWerk in Arnhem. Tijdens dit re-integratietraject volgt iemand een jaar lang creatieve lessen en werkt tegelijkertijd op een werkervaringsplek, met als doel een betaalde baan.

KunstWerk

In het traject staat het ontdekken van passie en talenten centraal en wordt gewerkt aan persoonlijke ontwikkeling, zoals zelfregulering, een dagritme en motivering. Het succes van KunstWerk heeft de Lindenberg in Nijmegen ertoe aangezet om dit project ook aan te bieden.

Cardiac Output

In de voorstelling Cardiac Output die Introdans produceerde in samenwerking met zorgorganisatie Cordaan dansen professionele dansers samen met mensen met een beperking. “Iedereen kan dansen” is het motto van Introdans Interactie, de educatieafdeling van Introdans.

Dit is slechts een kleine greep uit de diversiteit aan kunstprojecten in zorg en welzijn. Met enige regelmaat hoor ik over nieuwe projecten en initiatieven en verbaas me erover dat ze nog zo weinig zichtbaar zijn. Hierin schuilt het belang van dit soort onderzoeken en van de KOM website: de kracht van kunst in zorg en welzijn moet zichtbaarder gemaakt worden!.

Hoe kan jij hier zelf aan bijdragen? Zorg dat jouw project goed vindbaar is op het internet. Deel zo veel mogelijk kennis en verspreid dit binnen je netwerk. Zo kunnen we niet alleen onszelf, maar ook anderen inspireren met de kracht van kunst in zorg en welzijn.

tekst: Hilde van den Berg

Lees Meer

Kunst op recept: beter in je vel met kunst!

Kunst op recept: beter in je vel met kunst! een aanpak waarbij culturele activiteiten speciaal zijn ontwikkeld voor mensen met psychosomatische klachten. Deze culturele interventies worden ontwikkeld en begeleid door culturele professionals. Huisarts of welzijnscoach verwijzen door om een gezonde leefstijl…

Lees Meer

Heb je vragen of wil je meer informatie?




Scroll naar boven
Menu