Content voor Ingelogde Gebruikers
KOM Werksafari Vrijwilligers In Cultuur – 6 Februari 2020

KOM Werksafari Vrijwilligers in cultuur – 6 februari 2020

De taart, de kers en de slagroom erbovenop

blog: Nikki Dekker

Een culturele organisatie kan eigenlijk niet meer zonder vrijwilligers: op projectbasis of als vaste kracht, ze zitten in alle niveaus van de organisatie. De meeste culturele organisaties zijn zich bewust van al het goede dat vrijwilligers hen brengen, maar vragen zich wel af: hoe leiden we dit nu in goede banen?

Jan Krol, de voorzitter van vandaag, werkte vroeger als circusdocent, acteur en theatermaker. Tegenwoordig is hij consulent in een zorgkoepel. ‘In de zorg kun je niet meer zonder vrijwilligers,’ vertelt hij. Het zal het motto van deze middag worden: vrijwilligers zijn onmisbaar.

Vrijwilligers, hoe werk je daarmee?

‘Vrijwilligers doen veel meer dan werk alleen,’ vertelt Jet Smeets, de directeur van RIQQ (Rhedens Instelling voor Qultuur en Qunst), ‘Ze verspreiden onze boodschap, versterken onze reputatie, laten zien wat er beter kan en zijn onze ambassadeur.’ Kortom: vrijwilligers zijn eigenlijk gewoon collega’s – en dat kan best onoverzichtelijk worden. RIQQ heeft maar acht betaalde medewerkers tegenover 55 vrijwilligers. Hoe verhouden die zich tot elkaar? Jet heeft een vrijwilligersbeleid opgesteld, om ervoor te zorgen dat alle afspraken voor iedereen duidelijk zijn.

‘De vrijwilliger komt omdat hij iets wil bijdragen aan de samenleving,’ vertelt Jet, ‘en de vrijwilliger blijft omdat zij betrokken raakt bij de organisatie zelf. Omdat ze serieus genomen wordt, en we naar haar luisteren.’ RIQQ investeert veel in vrijwilligers: scholing, workshops en jaarlijks een uitje met z’n allen: ‘Echt een soort schoolreisje.’

Bert Mewe, vrijwilliger bij de Denktank Kunst & Ouderen, voegt toe dat het hem vooral gaat om die betrokkenheid. Met ongeveer tien andere 65-plussers adviseert hij RIQQ over het ouderenprogramma. Ze zoeken naar activiteiten waarmee je ouderen ‘de drempel over krijgt,’ naar buiten, maar ook om mee te doen aan iets nieuws: schilderen, theater, dans. Bert geniet van het werk, het enthousiasme dat hij terugkrijgt van de deelnemers: ‘Dit is zo leuk. Ik had niet gedacht dat ik dit nog zou meemaken.’

Vrijwillig of betaald?

Dat zijn de succesverhalen, maar soms is het ook lastig. RIQQ heeft een project, Verborgen Talenten, waarbij mensen die minder mobiel zijn, lessen aan huis krijgen van een kunstvakdocent. Bij de tweede reeks leek het ze prettig om, in plaats van die kunstdocenten, vrijwilligers te kunnen inzetten, maar dat had niet het gewenste effect. De vrijwilligers werden weliswaar gecoacht door de kunstvakdocenten, maar de onderlinge rolverdeling werd steeds onduidelijker, en dat leidde weer tot een ongemakkelijke werksfeer. ‘Elke keer is het opnieuw zoeken naar een balans tussen kunstprofessionals, eigen medewerkers, en vrijwilligers,’ concludeert Jet. Dat is niet erg. Zolang je als organisatie je niet terugtrekt, maar zulke problemen openlijk bespreekt en evalueert met de vrijwilligers zelf, kun je er alleen maar van groeien.

Kunstenaar Lennart Brinkhuis kan daarover meepraten. Toen hij bij de Gruitpoort, een cultuurcentrum in Doetinchem, begon, was hij niet geïnteresseerd in geld verdienen alleen; het ging hem juist om de sociale contacten. Het leven als kunstenaar kan best solistisch zijn, dus hij haalt veel voldoening uit de contacten met anderen. Op een gegeven moment vroeg de Gruitpoort of Lennart ook betaald workshops zou willen geven, en nu heeft hij een dubbelrol: sommige dingen doet hij betaald, andere vrijwillig.

Iemand uit het publiek suggereert: zou het niet zo moeten zijn dat vrijwilligers alleen aanvullend werk verrichten, en nooit vervangend? Het wordt al snel duidelijk dat daarover de meningen verschillen. Jan Krol presenteert een stelling op het bord: De vrijwilliger is de kers op de taart. In eerste instantie knikt iedereen enthousiast. Dan slaat de twijfel toe.

Is de vrijwilliger de kers op de taart?

‘Zonder vrijwilligers hebben we geen theater, en dus helemaal geen taart,’ zegt de een.

‘De vrijwilligers zijn juist de ingrediënten van de taart!’ zegt de ander.

‘Nou, dat zou eigenlijk niet zo moeten zijn,’ zegt een volgende. ‘Het noodzakelijke werk moet toch echt door betaalde krachten worden gedaan.’ Zij denkt dat het eerder zo zit: de taart is er al, en de vrijwilliger versiert die taart, zodat ‘ie er nog mooier uitziet. Kortom: het is een drukke discussie. Er wordt zelfs gesuggereerd dat de vrijwilliger de kers in de taart is – ‘En dan denk ik aan de Schwarzwalder Kirsch!’ Uiteindelijk is er één vrijwilliger in de zaal die de discussie beslecht met de wijze woorden: ‘Voor mij zit het zo: de taart heb ik al, vrijwilligerswerk doen is voor mij de kers.’

Niet gratis, niet goedkoop

Wat in ieder geval duidelijk is, is dat vrijwilligers onontbeerlijk zijn. Dorine Ottevanger van Elk Welzijn Culemborg oppert dat ze bij sommige taken zelfs beter zijn dan professionals.

‘Buurtbemiddeling, bijvoorbeeld. Het is geen makkelijk werk. Wanneer mensen ruzie hebben, en er samen niet uitkomen, krijgen ze getrainde vrijwilligers op bezoek om het gezamenlijk uit te praten.’ Met zo’n methode kun je veel ellende en latere problemen voorkomen. En voor de betrokkenen is een vrijwilliger een stuk laagdrempeliger: ‘Het is gewoon een ander persoon, zoals jij of ik, niet iemand met een of andere belangrijke functie.’

Het is wel belangrijk dat we inzien dat vrijwilligers niet altijd het antwoord zijn, en zeker niet wanneer er sprake is van bezuinigingen. Dorine: ‘Een vrijwilliger is niet goedkoop. Ze heeft ook iets nodig: een inhoudelijke meerwaarde, begeleiding. Het is niet zo dat je een professional hebt, en een vrijwilliger die hetzelfde doet, maar dan gratis. Nee, we hebben het over totaal andere verhoudingen en motivaties.’

Buiten de gebaande paden

De Fransche School, een theater in Culemborg, heeft 90 vrijwilligers in dienst, en acht coördinatoren (ook vrijwilliger) met eigen team, zoals bar of techniek. Dat is het probleem niet. Maar zodra Danny van Zuijlen de buurt inschakelt om samen iets te organiseren, loopt hij vast: ‘Die willen alleen een buurtbarbecue en springkussens.’ De zaal lacht.

‘We zoeken altijd naar manieren om het leuker te maken, en sexyer,’ vervolgt Danny, dus als mensen willen knutselen, zeggen wij: “Oké, we hebben een grote Molukse gemeenschap, laten we dan samen wajangpoppen knippen, en als we toch bezig zijn, kunnen we gelijk ook een voorstelling programmeren.’

Die avontuurlijke instelling zien we ook bij De Gruitpoort, wier vrijwilligers in safarikleding zijn gekomen (het is immers een werksafari). De vrijwilligers laten in vogelvlucht zien hoe ze bij het Doetinchemse cultuurcentrum zijn beland, en wat ze er allemaal organiseren. Een meezingvoorstelling voor dementerende ouderen, een Voorleesbrigade en Slowdates tussen ouderen en jongeren, werkelijk alles passeert de revue.

Wat de vrijwilligers verbindt? Ze hebben allemaal koffie gedronken met Machteld van der Meij, en wisten zichzelf zo gezien door haar, dat ze zich direct thuis voelden bij De Gruitpoort.

Lily vraagt zich af hoe dat in de toekomst moet. Een organisatie kan niet op één persoon leunen, toch? Hoe zorg je ervoor dat de continuïteit gewaarborgd wordt? Maar de medewerkers zijn het erover eens: dit is niet iets van Machteld alleen, het gaat om de gemeenschappelijke waarden die ze met elkaar delen. Machteld: ‘Dat is toch de kunst, jezelf onbelangrijk maken.

Vrij zijn en willen

Bij de Gruitpoort krijgen vrijwilligers de mogelijkheid hun eigen programma’s te ontwikkelen, en zo is Jan Menderink bij Atelier Levenskunst gekomen, waar hij met ouderen over zingeving leest en praat.

‘Wanneer je stopt met je arbeidzame bestaan,’ vertelt hij, ‘Kun je het gevoel krijgen dat je niets meer te bieden hebt.’ Als een organisatie laat blijken dat ze je waarderen, betekent dat heel veel. Vrijwilliger Beatrijs Ouwehand, die bij Verhalenoogst met ouderen in gesprek gaat en hun verhaal opschrijft, weet het treffend te formuleren: ‘Vrijwilligers zijn mensen die vrij zijn en willen.’ En zo is het.

 

 

Heb je vragen of wil je meer informatie?




Scroll naar boven
Menu