Content voor Ingelogde Gebruikers
Verslag KOM Gelderland Werksafari Speciaal Onderwijs: Snap Jij Mij?

Verslag KOM Gelderland Werksafari Speciaal Onderwijs: Snap jij mij?

18 november 2019 – Cultura Ede

We hebben het vaak over cultuurparticipatie, omdat we willen dat iedereen mee kan genieten van kunst. Maar in de praktijk lukt dat niet altijd. Daarom staat deze KOM-Werksafari in het teken van cultuur en het speciaal onderwijs, waar heel bijzondere dingen gebeuren.

Snap jij mij?

Dagvoorzitter Matthijs Vertegaal van OpZorg is de enthousiaste dagvoorzitter van dienst. Voor we van start gaan, spreekt hij Els van de Groep, cultuurmakelaar bij Cultura Ede en Nico Teunissen van De Onderwijsspecialisten  over het belang van cultuureducatie in het speciaal onderwijs:

‘Zo ontdekken de kinderen dat er meer is dan alleen taal en rekenen,’ zegt Els, ‘en dat ze hier misschien ook wel goed in zijn. Ze leren een nieuwe manier om zich te uiten.’ Een relevante les, zeker voor een inspiratie-ochtend met als thema Snap jij mij? Nico: ‘Het speciaal onderwijs loopt, waar het cultuur betreft, misschien zelfs wat voor op de reguliere scholen. Wellicht omdat wij het wat harder nodig hebben.’

 

Assepoester door De Fonkel

We trappen af met een levendige presentatie van leerlingen van De Fonkel. De kinderen hebben in twee uur een theatervoorstelling gemaakt, onder leiding van Sarah Mensink van LEFmakers en Anouk Heuzen van dansschool Puur. Ze spelen, uitgedost in uitbundige kostuums, de Roald Dahl-versie van Assepoester: een stuk bloediger en grappiger. Anouk leest het verhaal voor, zodat de kinderen niet alles uit hun hoofd hoeven te leren.

Het plezier straalt ervan af. ‘Krijgen jullie nog meer van dit soort lessen?’ vraagt Matthijs. Dat weten ze niet, maar ze willen het wel graag. ‘Ik hoop dat het mag,’ zegt een van de jongens, ‘Want dit is eigenlijk heel leuk om te doen.’ Het meisje dat Assepoester speelt, is erg te spreken over de docenten: ‘Ze waren heel enthousiast en vooral heel duidelijk, en daarom konden we het best wel snel leren.’

In korte tijd hebben Sarah en Anouk dan ook veel weten te bereiken. ‘Je hebt twee keer een uur, maar de helft van de tijd ben je bezig met de jongeren zelf,’ vertelt Sarah; ‘om ze gerust te stellen en vragen te beantwoorden.’

Toch genieten ze duidelijk van het plezier dat de kinderen uitstralen. Anouk houdt van de eerlijkheid van deze doelgroep: ‘Ze zijn onbedaarlijk enthousiast, of juist helemaal niet, dan blijven ze echt in een hoek zitten mokken. Als ik ze echter tóch meekrijg, en ze komen na de les op me af om te zeggen hoe leuk ze het vonden – daar doe ik het voor.’

De twee bereiden hun lessen grondig voor. Ze voeren altijd voorbesprekingen met de vaste docenten. Als de leerkracht een duidelijke rol speelt, geeft dat ook structuur. ‘Wij kunnen de kinderen wel in een kring willen zetten, maar als ze altijd op de bank zitten, begint je les met chaos. Je moet ook durven improviseren.’

    

In de zonneschijn?

Dan is het tijd voor een gesprek met rapper Pjotr, de winnaar van hiphopwedstrijd Most Wanted 2018 en een gediplomeerde leerkracht. ‘Wat me in vijf jaar academische PABO nooit is gelukt, dat lukt me nu wel,’ vertelt hij trots. ‘Toen ik leraar was, dacht ik: je hebt alle informatie, en die moet je naar binnen trechteren bij de kids. Maar daar gaat het helemaal niet om. Wat er in dat hoofd gebeurt, is veel belangrijker.’

Twee jaar geleden besloot Pjotr het onderwijs achter zich te laten, maar nu staat hij toch wekelijks weer voor de klas. Hij merkt dat het hem goed afgaat: ‘Hiphop is het populairste muziekgenre onder jongeren, dus zodra ik binnenkom, heb ik hun aandacht al. Als het me lukt om ze ook nog iets bij te brengen via de muziek, is mijn doel bereikt.’

Zijn workshops zijn niet in steen gebeiteld, maar volgen wel ongeveer dezelfde structuur. Eerst vertelt hij hoe zijn leven eruit ziet als opkomende hiphop-artiest, en ontkracht alle rooskleurige stereotypes die over rappers bestaan. Daarna begint de schrijfworkshop, waarin hij ze stap voor stap leert hoe je een raptekst maakt. Aan het begin van dit jaar mocht hij dat voor het eerst op het speciaal onderwijs proberen.

‘Ik was met twee leerlingen bezig,’ vertelt hij, ‘toen de docent binnenkwam en stomverbaasd vroeg: wat gebeurt hier? Wat blijkt: dat waren twee van de stilste kinderen, ze zeiden nooit iets, en nu zaten ze vol overgave in de microfoon te rappen.’

Dat wil Pjotr de leerkrachten ook meegeven: ‘Een leerling die druk of stil overkomt, is zoveel meer. Kijk voorbij de oppervlakte. Vraag ze wat ze bezig houdt, en hoe ze dat in hun eigen woorden zouden willen uiten, op hun eigen manier.’ Klik hier voor meer informatie over rapper Pjotr.

Steeds blijven ademen

Na de pauze is het tijd voor de training Rots en Water van Bouke Bisschop. Ook leerlingen van het speciaal onderwijs zullen, ondanks hun achterstand, uiteindelijk moeten participeren in de maatschappij. Rots en Water helpt daarbij. Het is een methode om kinderen sociaal vaardig (een water-eigenschap) en weerbaar (een rots-eigenschap) te maken. Rots en Water stelt beweging centraal: dat is niet alleen toegankelijker voor kinderen met cognitieve beperkingen, het is ook nog eens neurologisch bewezen dat je makkelijker leert, wanneer je lichaam meedoet. Dus dat doen de deelnemers vandaag ook: ze gaan fysiek ervaren wat zo’n workshop voor je doet.

In een half uur komt alles voorbij: gronden en centreren, een goede lichaamshouding en ademen in de buik. ‘Een rustige buik is een rustig hoofd,’ vertelt Bouke, en dat rustige hoofd heb je nodig in conflictsituaties. Terwijl iedereen rond rent, tegen elkaar aanduwt, of zelfs met elkaar worstelt, leren de deelnemers over de waarden van zogenaamde rots-acties, zoals voor jezelf opkomen, nee zeggen, en je afsluiten voor negativiteit, en water-vaardigheden zoals communicatie, elkaar helpen, en naar de ander luisteren.

Bouke daagt de deelnemers uit: hij creëert onverwachte stress door ze met een plantenspuit in hun gezicht te sprayen, of beeldt pestgedrag uit door middel van een spelletje tikkertje. Door zich steeds opnieuw te gronden, en uit te spreken wat ze willen, leren de kandidaten om hun eigen grenzen aan te geven. ‘Zo’n training zou voor iedereen goed zijn,’ klinkt het bij de lunch, ‘en is ook nog eens echt voor iedereen toegankelijk.’

De les van vandaag is duidelijk, volgens Lily van Engen: Onze werkdag bestaat uit het overtuigen van managers en beleidsmakers door te praten en te schrijven, maar in feite laat je de impact van cultuur en bewegen het beste zien  door het  simpelweg te ervaren en te doen. Een belangrijke tip voor de afspraken met besturen, politici en leerkrachten.’

Verslag: Nikkie Dekker

Heb je vragen of wil je meer informatie?




Scroll naar boven
Menu